Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli ve Bayat ilçesinin Sağırlı köyleri arasında yaşanmış, nesilden nesile aktarılan ve gönüllerde taht kuran ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki dokunaklı sevda hikayesi, titiz bir çalışmayla gün yüzüne çıkarıldı. Bu önemli kültürel mirasın gerçek izlerini sürmek amacıyla hayata geçirilen proje, türkünün kökenine dair bilinmeyenleri aydınlattı.
TÜBİTAK Destekli Proje: Sözden Ezgiye Bir Bellek Yolculuğu
Türk Dili ve Edebiyatı alanında, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde eğitim gören 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında dikkat çekici bir projeye imza attı. ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adını taşıyan bu çalışma, ‘Al Fadimem’ türküsünün gerçek hikayesini ve ilk sözlerini birinci elden kaynaklarla derlemeyi amaçladı.
Proje, halk kültürünün canlı tanıkları olan türkülerin zaman içinde geçirdiği söz ve anlam değişimlerini bilimsel bir bakış açısıyla incelemeyi hedefledi. Bu doğrultuda, türkünün merkezindeki karakterler Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve köylüleriyle yapılan derinlemesine mülakatlar, araştırmanın temelini oluşturdu.
Gönüllü Bir Kaçış ve Ayrılığın Türküsü
Yapılan görüşmeler, türkünün kahramanları arasındaki ilişkinin, dönemin toplumsal koşulları altında nasıl şekillendiğini gözler önüne serdi. Efe Kadir’in yetim ve ekonomik olarak zor durumda olması, sevdiği Fadime ile evlenmesini imkansız hale getiriyordu. Bu durum karşısında Efe Kadir, Fadime’yi kaçırmaya karar verdi. Fadime’nin de bu sevdaya gönüllü olmasıyla gerçekleşen kaçış, hikayenin başlangıcını oluşturdu.
Ancak, dönemin yasalarına göre yaşı küçük gösterilen Fadime’nin ailesi tarafından şikayet edilmesi üzerine Efe Kadir tutuklanarak hapse gönderildi. Fadime ise ailesinin zoruyla başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in hapishane duvarları ardında yazdığı ve bestelediği türkülerle dile geldi. İşte ‘Al Fadimem’, bu yürek burkan ayrılığın ve özlemin sesi oldu.
40 Yıllık Ses Kaydı Gizemi Çözdü
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış 40 yıllık bir ses kaydının ortaya çıkarılması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu nadide kaset, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kayıt, türkünün orijinal sözlerine ulaşmak için paha biçilmez birincil kaynak niteliği taşıdı.
Saha çalışmaları ve elde edilen bu güçlü delil sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da gün yüzüne çıkarıldı. Bu sayede, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyunca aktarılırken geçirdiği değişim ve dönüşüm, somut verilerle belgelenmiş oldu. blogteknoloji.com.tr olarak, bu değerli kültürel mirasın derinliklerine inen bu çalışmayı sizlere sunmaktan gurur duyuyoruz.
