E-Ticaretin Gizli Maliyeti: İade Süreçleri Üretimden Pahalıya Patlıyor
Teknolojinin sunduğu kolaylıklarla birlikte hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelen e-ticaret, beraberinde önemli zorlukları da getiriyor. Özellikle ‘tek tıkla iade’ imkanı, tüketiciler için büyük bir konfor sunarken, bu durumun ardında hem işletmeler hem de gezegenimiz için giderek büyüyen bir lojistik ve çevresel yük yatıyor. Yaşar Üniversitesi’nden uzmanlar, hızla yükselişe geçen iade ekonomisinin gerçek maliyetini ve çevresel etkilerini mercek altına aldı.
Üretim Maliyetini Aşabilen İade Operasyonları
Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, günümüzde birçok durumda bir ürünün iade sürecinin, o ürünün tek birim üretim maliyetinden dahi daha yüksek bir operasyonel maliyet oluşturduğunu belirtti. Bu durumun, bazı işletmeleri iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etme noktasına getirebildiğini ifade eden Dr. Pala, bu trendin sürdürülebilir olmadığını vurguladı.
Çevrimiçi alışverişin yaygınlaşmasıyla birlikte, tüketiciler için bir standart haline gelen iade işlemleri, lojistik sektörü için ciddi bir sınav teşkil ediyor. Özellikle giyim sektöründe gözlemlenen yüksek iade oranları, ‘tersine lojistik’ kavramını ön plana çıkarıyor. Dr. Pala, basit görünen bir iade işleminin, ürünün üretim maliyetini aşan operasyonel giderleri ve yarattığı karbon ayak izi ile önemli çevresel sorunlara yol açabildiğine dikkat çekti. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yönetilmesinin kritik önem taşıdığını sözlerine ekledi.
Tek Bir İadenin Ardındaki Karmaşık Yolculuk
Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi sürecinin, toplama, taşıma, detaylı kalite kontrol, yeniden paketleme ve stoklama gibi birden fazla aşamayı içerdiğini belirten Dr. Pala, bu sürecin maliyet yükünü şu şekilde özetledi: “Bir kazağın üretim aşaması, ölçek ekonomileri sayesinde oldukça uygun maliyetlerle gerçekleştirilebilirken; iade edilen bir ürün için gerçekleştirilen her bir adım, tekil olarak bakıldığında çok daha yüksek maliyetlere yol açabiliyor. Bu durum, bazı şirketlerin iade edilen ürünleri tekrar satışa sunmak yerine bertaraf etmeyi seçmelerine neden olabiliyor.”
Görünmeyen Karbon Yükü ve Ekolojik Tahribat
Tüketicilerin iade taleplerinde en sık karşılaşılan nedenlerden biri olan ‘beden uyuşmazlığı’, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde, farkında olmadan ciddi bir çevre kirliliğine zemin hazırlıyor. Dr. Pala, tüketicinin ‘beden uymazsa geri gönderirim’ rahatlığının arkasında yatan ve gözden kaçan karbon ayak izine dikkat çekti. Ürünün kargo ile toplanma merkezlerine, buradan ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınması, yeniden paketlenmesi ve stoklanması gibi adımların her biri enerji tüketimi ve emisyon anlamına geliyor.
Özellikle moda perakendeciliğinde, bir ürünün iade süreci boyunca ortaya çıkan karbon salınımının, ilk sevkiyat sürecindeki emisyonları aşabileceği ve sektörde önemli bir ekolojik yük oluşturabileceği uyarısında bulundu. Tüketicinin sıradan bir işlem olarak gördüğü iade kararlarının, aslında arkada büyük bir çevresel maliyet yarattığını ve bu iade ekonomisi süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini vurguladı.
Çözüm: Stratejik İyileştirme ve Sürdürülebilirlik
Dr. Pala, bu sorunların üstesinden gelmenin yolunun stratejik iyileştirmelerden geçtiğini belirterek, “Tersine lojistik süreçlerinin akıllıca ve düzenli bir şekilde planlanmasıyla, taşıma optimizasyonu, enerji verimliliği ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımlarla mevcut riskler önemli ölçüde azaltılabilir” dedi. Doğru yönetilen tersine lojistik uygulamalarının, hem operasyonel verimliliği artıracağını hem de şirketlerin sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu bir şekilde büyümesine katkı sağlayacağını sözlerine ekledi. Bu bağlamda, iade ekonomisinin bilinçli yönetimi, hem işletmelerin karlılığı hem de gezegenimizin sağlığı için büyük önem taşımaktadır.
